{"id":69,"date":"2017-02-14T17:21:10","date_gmt":"2017-02-14T17:21:10","guid":{"rendered":"http:\/\/moja-terapia.pl\/?page_id=69"},"modified":"2021-10-08T14:19:49","modified_gmt":"2021-10-08T14:19:49","slug":"jak-stajemy-sie-soba-cz-1-rola-kryzysow-na-poszczegolnych-etapach-rozwoju-czlowieka","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/moja-terapia.pl\/?page_id=69","title":{"rendered":"KRYZYSY S\u0104 NAM POTRZEBNE"},"content":{"rendered":"

Istnieje kilka uzupe\u0142niaj\u0105cych si\u0119 koncepcji rozwoju cz\u0142owieka, m\u00f3wi\u0105cych o wp\u0142ywie naszych wczesnych relacji na spos\u00f3b w jaki radzimy sobie z \u017cyciem. Wed\u0142ug jednej z nich (E. Eriksona) cz\u0142owiek rozwija si\u0119 przez ca\u0142e \u017cycie, rozwi\u0105zuj\u0105c kolejne kryzysy rozwojowe. Si\u0142\u0105 nap\u0119dzaj\u0105c\u0105 rozw\u00f3j s\u0105 pojawiaj\u0105ce si\u0119 potrzeby i wyzwania, jakie stawia przed nim spo\u0142ecze\u0144stwo. Czasami d\u0105\u017cenie do zaspokojenia potrzeb ograniczaj\u0105 oczekiwania spo\u0142eczne.<\/span><\/p>\n

Cz\u0142owiek maj\u0105cy oparcie w wystarczaj\u0105co dobrych relacjach z bliskimi radzi sobie z tym, dokonuj\u0105c w\u0142asnych wybor\u00f3w, dotycz\u0105cych tego kim jest, co mo\u017ce i dok\u0105d zmierza. Cz\u0142owiekowi pozbawionemu takiego wsparcia zwykle jest coraz trudniej, w ka\u017cdym kolejnym okresie \u017cycia.<\/strong> Pomocna bywa relacja z terapeut\u0105.<\/strong><\/span><\/p>\n

Warunkiem powodzenia terapii jest zaanga\u017cowanie Klienta i Terapeuty. Zmiana nie dokonuje si\u0119 poprzez ci\u0105g\u0142e udoskonalanie, lecz przez akceptacj\u0119 tego kim jestem i kim mog\u0119 si\u0119 sta\u0107. Akceptuj\u0105ca obecno\u015b\u0107 empatycznego i autentycznego terapeuty, pomaga Klientowi zbudowa\u0107 zaufanie do siebie samego i \u015bwiata oraz poczucie sprawczo\u015bci.\u00a0<\/strong><\/span><\/p>\n

\"brothers-457234_1920\"<\/a>W\u00a0okresie niemowl\u0119cym<\/strong> (pierwsze miesi\u0105ce \u017cycia)<\/strong> wykszta\u0142ca si\u0119 w nas\u00a0podstawowy poziom zaufania do \u015bwiata, relacji i siebie samego. Istotna jest tu obecno\u015b\u0107 osoby pe\u0142ni\u0105cej funkcj\u0119 mamy, otaczaj\u0105ca dziecko troskliw\u0105 opiek\u0105 i nios\u0105ca pocieszenie. Od jako\u015bci tej relacji zale\u017cy, czy na p\u00f3\u017aniejszych etapach \u017cycia towarzyszy\u0107 nam b\u0119dzie nadzieja i zdolno\u015b\u0107 do zawierzania innym i sobie,<\/strong> niezb\u0119dna do wyob
\nra\u017cania sobie przysz\u0142o\u015bci, formowania oczekiwa\u0144 i podejmowania zachowa\u0144 pozwalaj\u0105cych osi\u0105ga\u0107 okre\u015blone cele, czy te\u017c b\u0119dziemy musieli wiele energii po\u015bwi\u0119ci\u0107 na przezwyci\u0119\u017canie sk\u0142onno\u015bci do wycofywania si\u0119 i depresji.<\/span><\/p>\n

\"boy-470939_1280\"<\/a><\/strong><\/span><\/p>\n

W okresie wczesnego dzieci\u0144stwa (do 3-go r.\u017c.)<\/strong> uczymy si\u0119 samodzielno\u015bci. Najwi\u0119kszy wp\u0142yw na wykszta\u0142cenie dominuj\u0105cego poczucia autonomii lub wstydu, decyduj\u0105cego o naszym poczuciu w\u0142asnej warto\u015bci maj\u0105 rodzice.<\/span>
\n Je\u017celi nie otrzymamy od nich wystarczaj\u0105cego poziomu akceptacji i podziwu dla \u015bwie\u017co nabywanych umiej\u0119tno\u015bci, na kolejnych etapach \u017cycia b\u0119dziemy czuli si\u0119 \u201eniewystarczaj\u0105co dobrzy\u201d<\/strong>, co ka\u017ce nam wci\u0105\u017c szuka\u0107 akceptacji innych os\u00f3b.\u00a0Innym problemem mo\u017ce by\u0107 nadmiar bezpodstawnego poczucia winy i zw\u0105tpienia, utrudniaj\u0105ce wykszta\u0142cenie sprawnie dzia\u0142aj\u0105cych mechanizm\u00f3w dokonywania w\u0142asnego wyboru i samokontroli.<\/span><\/p>\n

\"child-817369\"<\/a>Okres przedszkolny (3-6 r.\u017c.)<\/strong> to czas zabawy \u2013 w\u0142a\u015bnie poprzez zabaw\u0119 przygotowujemy si\u0119 do pe\u0142nienia\u00a0przysz\u0142ych r\u00f3l spo\u0142ecznych (np. rodzinnych i zawodowych), zyskujemy te\u017c poczucie humoru \u2013 umiej\u0119tno\u015b\u0107 \u015bmiania si\u0119 z siebie i innych, wykszta\u0142camy zacz\u0105tki poczucia w\u0142asnej sprawczo\u015bci i systemu warto\u015bci.
\n<\/strong>W tym okresie coraz wa\u017cniejsi staj\u0105 si\u0119 wszyscy cz\u0142onkowie rodziny i r\u00f3wie\u015bnicy. Brak wsparcia w radzeniu sobie z nieuniknionymi niepowodzeniami skutkuje poczuciem braku wp\u0142ywu, s\u0142abo\u015bci.<\/strong> Dziecko ro\u015bnie my\u015bl\u0105c, \u017ce jest s\u0142abe, niekompetentne oraz winne w\u0142asnej s\u0142abo\u015bci i niespe\u0142nianiu oczekiwa\u0144 innych. Towarzysz\u0105ce zabawie zahamowania s\u0105 wa\u017cne z punktu widzenia bezpiecze\u0144stwa dziecka, jednak ich nadmiar mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 przyczyn\u0105 wielu zaburze\u0144 neurotycznych.<\/span><\/p>\n

\"kids-1093758\"<\/a>W okresie wieku szkolnego (6-12 r.\u017c.)<\/strong> znaczenia nabieraj\u0105 relacje z otoczeniem \u2013 \u201es\u0105siedztwem\u201d i szko\u0142\u0105. Nadal uczymy si\u0119 wp\u0142ywa\u0107 na otoczenie, realizowa\u0107 okre\u015blone cele w\u0142asne i wyznaczone przez innych, wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107.<\/span>
\n \u0106wiczymy te\u017c nowe role, wchodzimy w relacje z nowymi osobami \u2013 por\u00f3wnujemy si\u0119 z r\u00f3wie\u015bnikami, rywalizujemy z nimi. Dzi\u0119ki temu uczymy si\u0119 kocha\u0107 zar\u00f3wno prac\u0119, jak i zabaw\u0119, ufa\u0107 w\u0142asnej sprawczo\u015bci.<\/strong> Jej brak odczuwamy bole\u015bnie jako brak kompetencji, poczucie, i\u017c nie dor\u00f3wnujemy innym \u2013 jeste\u015bmy od nich gorsi, co mo\u017ce sk\u0142ania\u0107 dziecko do nadmiernego wsp\u00f3\u0142zawodnictwa lub nadmiernego pogr\u0105\u017cenia si\u0119 w \u015bwiecie wyobra\u017ani, zamiast kontaktu z realnymi osobami.<\/span><\/p>\n


\n\"\"<\/a>Okres dojrzewania (12-18 r.\u017c.)<\/strong> po\u015bwi\u0119cony jest wykszta\u0142ceniu to\u017csamo\u015bci \u2013 m\u0142ody cz\u0142owiek, aby m\u00f3c okre\u015bli\u0107 siebie jako osob\u0119 dojrza\u0142\u0105 i wiarygodn\u0105, musi podwa\u017cy\u0107 i zweryfikowa\u0107 wszystko, czego nauczy\u0142 si\u0119 na poprzednich etapach swojego rozwoju.<\/strong> Powinien tak\u017ce m\u00f3c uzna\u0107 i zyska\u0107 uznanie spo\u0142eczno\u015bci w kt\u00f3rej \u017cyje, aby odnale\u017a\u0107 w niej w\u0142asne miejsce. Dostrzega wielo\u015b\u0107 rozmaitych mo\u017cliwo\u015bci, pr\u00f3buje je testowa\u0107. Jego poczucie egzystencji wi\u0105\u017ce si\u0119 cz\u0119sto z zainteresowaniem r\u00f3\u017cnymi ideologiami (religia, filozofia, polityka), poszukiwaniem wzor\u00f3w, autorytet\u00f3w i warto\u015bci, kt\u00f3re mo\u017ce zmienia\u0107 i odrzuca\u0107, ustalaj\u0105c granice w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>Najwa\u017cniejsz\u0105 grup\u0105 odniesienia staje si\u0119 grupa r\u00f3wie\u015bnicza oraz grupy nieformalne, natomiast autorytetem \u2013 nauczyciele i mentorzy. Najwa\u017cniejszym pytaniem, na kt\u00f3re trudno znale\u017a\u0107 odpowied\u017a: \u201eCo oni s\u0105dz\u0105 o tym, kim jestem?\u201d Optymalnie, powinno doj\u015b\u0107 do zintegrowania mo\u017cliwo\u015bci cielesnych, osobistych potrzeb libidalnych, preferowanych umiej\u0119tno\u015bci, wa\u017cnych identyfikacji, sprawnych mechanizm\u00f3w obronnych, skutecznych sposob\u00f3w wyra\u017cania siebie i stale wykorzystywanych r\u00f3l. W rzeczywisto\u015bci, zadania tego okresu rozwojowego \u2013 zdolno\u015b\u0107 do przyj\u0119cia odpowiedzialno\u015bci i wierno\u015bci, po cz\u0119\u015bci w wyniku brak\u00f3w wyniesionych z poprzednich okres\u00f3w, najcz\u0119\u015bciej s\u0105 realizowane tylko cz\u0119\u015bciowo.<\/strong><\/span><\/p>\n

W zwi\u0105zku z rozwojem nowych po\u0142\u0105cze\u0144 neuronalnych w m\u00f3zgu, okre\u015bla si\u0119 go tak\u017ce jako okres drugiej szansy, stwarzaj\u0105cy mo\u017cliwo\u015b\u0107 nadrobienia tych deficyt\u00f3w, o ile wp\u0142yw otoczenia oka\u017ce si\u0119 wystarczaj\u0105co dobry.<\/strong> W skrajnie negatywnym wariancie, mo\u017ce doj\u015b\u0107 do ca\u0142kowitego \u201eodrzucenia roli\u201d z powodu braku wiary we w\u0142asne si\u0142y, wykszta\u0142cenia (spo\u0142ecznie nieakceptowanej) to\u017csamo\u015bci negatywnej, czy bezkrytycznego zaanga\u017cowania, przyjmuj\u0105cego form\u0119 destruktywnego fanatyzmu.<\/span><\/p>\n


\n\"\"<\/a>Okres wczesnej (19-34 r.\u017c.) i \u015brodkowej (35-60 r.\u017c.) doros\u0142o\u015bci<\/strong> to tw\u00f3rczy okres do\u015bwiadczania siebie w relacjach \u2013 znajdujemy spe\u0142nienie i rozkosz w obdarzaniu mi\u0142o\u015bci\u0105 i znajdowaniu siebie w innym cz\u0142owieku. Wyzwaniem s\u0105 obowi\u0105zki zawodowe i rodzinne. W tym czasie kszta\u0142tuje si\u0119 nasza umiej\u0119tno\u015b\u0107 tworzenia bliskich i intymnych zwi\u0105zk\u00f3w (czasem wymagaj\u0105cych powa\u017cnych po\u015bwi\u0119ce\u0144 i kompromis\u00f3w), nowych idei i przedmiot\u00f3w oraz prokreacji. A docelowo \u2013 umiej\u0119tno\u015b\u0107 troszczenia si\u0119 o to, co uda\u0142o nam si\u0119 stworzy\u0107.<\/strong> Pocz\u0105tkowa zdolno\u015b\u0107 do zatracenia siebie w celu odnalezienia drugiej osoby w zjednoczeniu cia\u0142a i umys\u0142u powinna przerodzi\u0107 si\u0119 w poszukiwanie wsp\u00f3lnych zainteresowa\u0144 oraz przedmiotu wsp\u00f3lnej troski.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>W tym czasie istotny jest tak\u017ce l\u0119k przed izolacj\u0105 i osamotnieniem. Pomy\u015blne rozwi\u0105zanie konfliktu pomi\u0119dzy intymno\u015bci\u0105 a izolacj\u0105 pozwala na wykszta\u0142cenie zdolno\u015bci do dojrza\u0142ej mi\u0142o\u015bci \u2013 doros\u0142ego oddania, d\u0105\u017cenia do godzenia sprzeczno\u015bci.<\/strong> Si\u0142\u0105 przeciwn\u0105 jest samotnictwo, czasem przybieraj\u0105ce form\u0119 d\u0105\u017cenia do autodestrukcji lub koncentrowania si\u0119 na realizowaniu obsesyjnej potrzeby w\u0142asnego przetrwania i rozwoju, przesadnej dba\u0142o\u015bci o sw\u00f3j wygl\u0105d, odrzucaniu innych, czemu towarzyszy poczucie patologicznej stagnacji. Odrzucanie mo\u017ce tak\u017ce przybiera\u0107 form\u0119 \u201eizolacji we dwoje\u201d, fizycznego lub psychicznego okrucie\u0144stwa wobec w\u0142asnych dzieci lub moralizatorstwa w stosunku do innych os\u00f3b lub grup spo\u0142ecznych.<\/span><\/p>\n

\"old-450742_1920<\/a>Okres p\u00f3\u017anej doros\u0142o\u015bci (60+), potocznie okre\u015blany \u201estaro\u015bci\u0105\u201d<\/strong> to czas podsumowa\u0144. Jego tematem przewodnim jest d\u0105\u017cenie do integralno\u015bci, kt\u00f3remu cz\u0119sto towarzyszy rozpacz \u2013 prze\u015bwiadczenie, \u017ce \u201eczasu jest za ma\u0142o, aby zacz\u0105\u0107 \u017cycie od nowa\u201d. Zalet\u0105, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cemy wykszta\u0142ci\u0107 \u2013 m\u0105dro\u015b\u0107, a jej przeciwie\u0144stwem \u2013 pogarda w stosunku do siebie lub innych, jako reakcja na odczuwanie narastaj\u0105cego poczucia ko\u0144ca, zmieszania i bezradno\u015bci.\u00a0Starszym ludziom cz\u0119sto brakuje kontaktu z bliskimi, co sprawia, \u017ce nie maj\u0105 z kim dzieli\u0107 si\u0119 sob\u0105 i nie mog\u0105 czu\u0107, \u017ce \u201enaprawd\u0119 \u017cyj\u0105\u201d.<\/strong> Pogr\u0105\u017caj\u0105 si\u0119 wi\u0119c w stagnacji, op\u0142akuj\u0105 stracony czas i tracone stopniowo mo\u017cliwo\u015bci. Dotychczasowe l\u0119ki dotycz\u0105ce \u017cycia, zast\u0119puje lek przed niesprawno\u015bci\u0105, zale\u017cno\u015bci\u0105 i \u015bmierci\u0105.<\/span><\/p>\n

Wyzwaniem staje si\u0119 prze\u017cycie kolejnego dnia, godzenie si\u0119 ze strat\u0105 bliskich, piel\u0119gnowanie nadziei na dalsze do\u015bwiadczanie szcz\u0119\u015bcia i rado\u015bci. Otoczenie cz\u0119sto spycha starszych ludzi na margines, pomija i zaniedbuje. To sprawia, \u017ce zagro\u017cona staje si\u0119 ich duma i szacunek do samego siebie, czemu towarzyszy\u0107 mo\u017ce poczucie wstydu, wra\u017cenie bycia traktowanym jak \u201edziecko pozbawione zabawy\u201d, niezdolne do podejmowania decyzji, my\u015blenia i zapami\u0119tywania. Zamiast spotyka\u0107 si\u0119 i dzieli\u0107 do\u015bwiadczeniem z r\u00f3wie\u015bnikami, korzystaj\u0105c z mo\u017cliwo\u015bci jakie daje wolno\u015b\u0107 od obowi\u0105zk\u00f3w zawodowych, cz\u0119sto do\u015bwiadczaj\u0105 izolacji.<\/span><\/p>\n

Niewiele jest os\u00f3b, kt\u00f3re starzenie si\u0119 traktuj\u0105 jak przywilej \u2013 czas na zostawienie za sob\u0105 cz\u0119\u015bci spraw wymagaj\u0105cych czasu i uwagi, trosk\u0119 o siebie \u2013 swoje cia\u0142o i odpoczynek, niezb\u0119dne do pokonania ostatniego odcinka drogi, piel\u0119gnowanie pasji i blisko\u015bci oraz zapewnienie sobie \u017ar\u00f3d\u0142a rado\u015bci, kt\u00f3ra pozwala na piel\u0119gnowanie wypracowywanej latami si\u0142y woli i niezale\u017cno\u015bci.<\/strong><\/span><\/p>\n

Agnieszka Sidewicz \u2013 Mo\u015bcicka<\/span><\/p>\n

*na podstawie Erikson E. H.”Dope\u0142niony cykl \u017cycia”<\/span><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Istnieje kilka uzupe\u0142niaj\u0105cych si\u0119 koncepcji rozwoju cz\u0142owieka, m\u00f3wi\u0105cych o wp\u0142ywie naszych wczesnych relacji na spos\u00f3b w jaki radzimy sobie z \u017cyciem. Wed\u0142ug jednej z nich (E. Eriksona) cz\u0142owiek rozwija si\u0119 przez ca\u0142e \u017cycie, rozwi\u0105zuj\u0105c kolejne kryzysy rozwojowe. Si\u0142\u0105 nap\u0119dzaj\u0105c\u0105 rozw\u00f3j s\u0105 pojawiaj\u0105ce si\u0119 potrzeby i wyzwania, jakie stawia przed nim spo\u0142ecze\u0144stwo. Czasami d\u0105\u017cenie do zaspokojenia […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":152,"parent":50,"menu_order":1,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/moja-terapia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/69"}],"collection":[{"href":"https:\/\/moja-terapia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/moja-terapia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/moja-terapia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/moja-terapia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=69"}],"version-history":[{"count":24,"href":"https:\/\/moja-terapia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/69\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":930,"href":"https:\/\/moja-terapia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/69\/revisions\/930"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/moja-terapia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/50"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/moja-terapia.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/152"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/moja-terapia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=69"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/moja-terapia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=69"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/moja-terapia.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=69"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}